Sông Mê Kông - Cửu Long Giang

Hỏi đáp về sông Mê Kông

1. Sông Mê Kông dài bao nhiêu và đứng thứ mấy?

Theo Wikipedia thì sông Mê Kông dài khoảng 4909 km, còn theo Britannica thì nó dài 4350 km, trong khi trang Ủy Hội Mê Kông (viết tắt tiếng Anh là MRC – Mekong River Commission) cho biết nó dài khoảng 4900 km. Việc xếp hạng các con sông theo độ dài vốn dĩ là một việc khó, với những con số không thống nhất trong trường hợp của Mê Kông, nó có thể đứng thứ từ thứ 7 đến thứ 12 trên thế giới. Riêng ở Đông Nam Á thì sông Mê Kông chính xác là con sông dài nhất.

2. Con sông bắt nguồn từ đâu và chảy ra đâu?

Bắt nguồn từ vùng núi cao và trùng điệp nhất của Trái Đất, chảy ra vùng biển sâu và rộng lớn nhất của Trái Đất. Cụ thể hơn, bắt nguồn từ Tây Tạng, chảy ra Thái Bình Dương. Dọc đường, nó xuyên qua nhiều quốc gia Đông Nam Á.

Trên cao nguyên Tây Tạng (Tibetan Plateau), nơi sườn phía Bắc của dãy Đường Cổ Lạp Sơn (Tanggula Mountains), trong Khu bảo tồn Thiên nhiên Quốc gia Trung Quốc tên Sanjiangyuan, địa phận hành chính thuộc tỉnh Thanh Hải; các nguồn của sông Mê Kông bắt đầu mọc lên, một trong số đó là sông Za Qu. Khu bảo tồn này cũng được gọi là Khu bảo tồn Thiên nhiên Ba con sông vì nó chứa nguồn của ba con sông lớn là Dương Tử Giang, Hoàng Hà và sông Mê Kông. Rồi theo hướng Đông Nam, nó chảy đến Xương Đô (Qamdo hoặc Chamdo), thuộc địa phận Khu tự trị Tây Tạng (Tibetan Autonomous Region), hợp với nhiều nguồn chính khác tạo thành một dòng lớn chảy đến tỉnh Vân Nam, vẫn còn thuộc Trung Quốc. Ở Vân Nam nó được gọi là sông Lan Thương (Lancang), và chảy qua khu vực Ba Con Sông Song Song (Three Parallel Rivers) ở dãy Hoành Đoạn Sơn Mạch (Hengduan Mountains). Ba con sông đó chính là Mê Kông ở chính giữa, Dương Tử ở phía Đông và Thalween ở phía Tây (tên cũ là Salween, tên tiếng Trung phiên âm là Nujiang – Nộ Giang).

Sau khi chảy ra khỏi tỉnh Vân Nam của Trung Quốc, sông Mê Kông chính thức đi vào địa phận Đông Nam Á. Nó đi qua các nước theo thứ tự trước sau gồm: Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam. Đôi khi dòng chảy của nó được dùng làm biên giới tự nhiên giữa hai nước, đôi khi dòng chảy của nó đi qua một khu vực biên giới của ba nước thì gọi là điểm ba (tripoint).

Việt Nam là nước cuối cùng mà sông Mê Kông chảy qua, tại đây nó chia làm chín nhánh đổ ra Biển Đông. Chín nhánh sông là chín cửa đổ ra biển, cũng là căn cứ để dân Việt gọi nó là sông Cửu Long (chín con rồng), nhưng thực tế do địa hình địa vật thay đổi nhiều nên hiện tại (2022) không có đủ chín cửa.

[Trích từ Wiki]:

Sau đó dòng Mê Kông gặp biên giới Trung Quốc – Myanmar và chảy khoảng 10 kilomet (6.2 dặm) dọc biên giới đó cho đến khi nó chạm tới điểm ba (tripoint) của Trung Quốc, Myanmar và Lào. Từ đó nó chảy hướng tây nam và hình thành đường biên giới của Myanmar và Lào dài khoảng 100 kilomet (62 dặm) cho tới khi nó đến điểm ba của Myanmar, Lào và Thái Lan. Điểm này cũng là chỗ hợp lưu giữa sông Ruak (con sông chảy theo biên giới Thái – Myanmar) và Mê Kông. Khu vực điểm ba này đôi khi được gọi là Tam Giác Vàng (Golden Triangle), mặc dù cái thuật ngữ này cũng thường được dùng để chỉ một cái khu vực rộng lớn hơn nhiều của ba nước đó mà ai cũng biết rằng chính là khu vực sản xuất thuốc phiện.

Từ điểm ba Tam Giác Vàng, dòng Mê Kông chuyển sang đông nam hình thành nhanh gọn biên giới giữa Lào và Thái Lan.

Khon Pi Long là một loạt những xoáy dọc theo khu vực dài 1.6 kilomet của sông Mê Kông chia tách Chiang Rai và tỉnh Bokeo của Lào. Tên của các xoáy nước có nghĩa là ‘nơi vong hồn lạc lối’ (where the ghost lost its way’). Sau đó nó chuyển sang đông đi vào lãnh thổ của Lào, chảy qua mạn đông trước rồi sang mạn nam khoảng 400 kilomet (25 dặm) trước khi lại gặp biên giới với Thái. Một lần nữa, nó quy định biên giới Thái-Lào khoảng 850 kilomet (350 dặm) trong khi chảy về phía đông, đi qua thủ đô nước Lào, Vientiane, rồi quay sang phía nam. Lần thứ hai, con sông rời biên giới và chảy về đông vào nước Lào sớm chảy qua thành phố Pakse. Đoạn sau đó, nó chuyển và chảy ít nhiều trực tiếp về nam, băng vào Cambodia.

Tại Phnom Penh, dòng sông hợp về bờ bên phải với hệ thống sông và hồ Tonlé Sap. Khi Mê Kông nước cạn, thì Tonle Sap là một nhánh cấp nước: nước chảy từ hồ và sông vào Mê Kông. Khi Mê Kông nước lũ, dòng chảy ngược lại: từ lũ của Mê Kông chảy qua Tonle Sap.

Ngay sau khi sông Sap hợp lưu với Mê Kông ở Phnom Penh, thì sông Bassac rẽ nhánh bên bờ phải (phía tây). Sông Bassac là nhánh đầu tiên và chính của dòng Mê Kông. Đây là nơi bắt đầu của Đồng bằng Châu thổ sông Mê Kông. Hai con sông, Bassac phía tây và Mê Kông phía Đông, nhập vào Việt Nam không lâu sau đó. Ở Việt Nam, Bassac được gọi là sông Hậu (Hậu Giang), làm nhánh chính, phía đông; còn dòng chính của Mê Kông được gọi là sông Tiền (Tiền Giang). Ở Việt Nam, các nhánh sông của dòng phía đông (chính, Mê Kông) bao gồm sông Mỹ Tho, sông Ba Lai, sông Hàm Luông, và sông Cổ Chiên.”

[Hết trích]

3. Tên sông

Sông Mê Kông, tiếng Campuchia gọi là Mékôngk, tiếng Lào là Mènam Khong, tiếng Thái là Mae Nam Khong, tiếng Việt là sông Tiền Giang, tiếng Trung Quốc (Pinyin) là Lancang hoặc (theo Wade-Giles) là Lan ts’ang Chiang. (Theo Britannica)

4. Dòng chảy, vùng hứng mưa, phụ lưu và sông nhánh

Ở thượng nguồn sông Mê Kông, tuyết tan là thành phần chính của nước sông. Càng đi về sau càng có thêm nước từ mưa, nước từ các nhánh sông phụ hợp vào từ bên tả ngạn của sông. Đồng thời sông cũng tẻ nhánh thoát nước ra các nhánh hữu ngạn. Địa hình bên tả núi cao, chủ yếu thuộc các nước như Việt Nam và Lào. Địa hình bên hữu ngạn thấp hơn, chủ yếu thuộc Thái Lan, Campuchia. Riêng phần cửa sông nằm trọn trong nước Việt Nam.

Trong số các phụ lưu bên tả bắt nguồn từ núi ở miền Trung Việt Nam, Lào, Campuchia đổ xuống Mê Kông, một số sông nổi tiếng như: Tha, Nam Ou, Nam Theun, Kading, Banghiang, Se Kong, Se San, Srepok,…

Trong số các nhánh bên hữu mà dòng chính Mê Kông tẻ ra, có các sông lớn như: Mun, Chi, Tonle Sap, Bassac,... Tuy nhiên, đôi khi mực nước dòng chính thấp hơn thì các sông này sẽ chuyển nước cho dòng chính, điều này rất hay thấy ở khu vực Biển Hồ Tonle Sap.

5. Sông Mê Kông và Biển Hồ Tonle Sap?

Trong địa phận Campuchia, sông Mê Kông có giao với một con sông khác mà người địa phương (Campuchia) gọi là Tonle Sap. Sông Tonle Sap nối với một cái hồ rất lớn gọi là hồ Tonle Sap, dân Việt Nam thì lại quen gọi là Biển Hồ. Hễ mưa nhiều, Biển Hồ dư nước thì truyền cho Mê Kông, nếu Mê Kông nước nhiều hơn thì truyền cho Biển Hồ, qua qua lại lại như vậy tạo thành một hiện tượng kỳ thú gọi là dòng nghịch đảo (flow reversal) giữa sông Mê Kông và Biển Hồ thông qua sông Tonle Sap.

Từ Tonle có nghĩa là sông trong tiếng Campuchia, vậy Tonle Sap có nghĩa là Sông Sap.

6. Tiền Giang hay Hậu Giang mới là sông Mê Kông?

Sau khi rời khu vực Biển Hồ xong, sông Mê Kông tách ra một nhánh lớn gọi là sông Bassac (bên Cam gọi là Tonle Bassac), nhánh này chảy vào Việt Nam được gọi là sông Hậu. Còn dòng chính của Mê Kông cũng chảy vào Việt Nam, thì gọi là sông Tiền. Vậy suy cho cùng, Tiền hay Hậu cũng đều là sông Mê Kông cả.

7. Những cửa sông của dòng Mê Kông

Xưa nay truyền thụ rằng sông Mê Kông có chín cửa đổ ra biển, cũng vì thế mà có tên gọi sông Cửu Long (Chín Rồng). Trong sách Địa Lý Việt Nam có ghi chép về con sông như sau:

[Trích sách Địa Lý Việt Nam, tác giả: Nguyễn Khắc Ngữ, Phạm Đình Tiếu]:

1. – Tiền Giang.
Tiền Giang là hạ lưu của sông Cửu Long, giòng sông khá rộng, giữa giòng có những cù lao rất lớn và chẩy ra biển bằng 6 cửa:
Tiền giang chẩy qua Tân Châu, Cao Lãnh, Sa Đéc theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, khúc từ Vĩnh Long chẩy ra biển qua Mỹ Tho gọi là sông Mỹ Tho, khúc sát biển gọi là sông Cửa Đại.
Phía Bắc sông Cửa Đại có một thoát lưu nhỏ là sông Cửa Tiểu.
Từ Chợ Lách, Tiền Giang có một thoát lưu nhỏ là sông Ba Lai và 1 thoát lưu lớn là sông Hàm Luông.
Từ Vĩnh Long, Tiền Giang có 1 thoát lưu quan trọng là sông Cổ Chiên. Gần bờ biển sông này tách ra thành 1 phân lưu là sông Cung Hầu.
Các thoát lưu đều chảy ra biển bằng các cửa mang tên chúng.
2. – Hậu Giang.
Hậu Giang chẩy vào Việt Nam qua ngả Châu Đốc rồi chẩy qua Long Xuyên và Cần Thơ.
Từ Cần Thơ ra biển, Hậu Giang tách ra thành nhiều nhánh rồi lại tụ lại tạo nhiều cù lao.
Ra gần bờ biển, Hậu Giang lại tách thành 3 thoát lưu chẩy ra biển bằng 3 cửa Định An, Ba Thắc và Tranh Đề.

[Hết trích]

Theo thực tế hiện tại thì không còn hai cửa Ba Lai và Ba Thắc.

8. Đập nước thủy điện và cống ngăn mặn.

Đập nước là từ chủ yếu để nói về những đập thủy điện (hydropower dam), hoặc người ta cũng có thể gọi là nhà máy thủy điện (hydropower plant). Những con đập này chắn dòng trên thượng nguồn của sông, ở những khu vực mà nước chảy từ chỗ cao xuống thấp.

Trong khi đó, cống ngăn mặn, hay thấy người ta dùng tiếng Anh có gốc Hà Lan để gọi: “sluice”, đôi khi cũng có thể gọi là “lock” (khóa). Nó là những công trình đóng mở để điều tiết nước, làm thủy lợi. Ở miền Tây, những công trình như vậy gọi là cống, nhiệm vụ để ngăn nước mặn từ biển tràn vào, nhằm bảo vệ nước ngọt cho vùng trồng lúa và cây trái.

Trung Quốc hiện xây rất nhiều đập chắn thượng nguồn sông Mê Kông, khiến cho nước chảy xuống đã bị giảm mạnh, nhiều khi gây ra hạn hán. Nếu họ tích trữ nước sông và vì lý do nào đó (có thể đen tối) xả đột ngột thì sẽ tạo ra lũ theo dòng chảy. Nhưng lũ có càn quét miền Tây Nam nước Việt được không? Khó à, vì dòng sông sau khi rời Trung Quốc chảy vào Myanmar, Lào, Thái, Campuchia cũng đã bị chặn bởi vô số đập thủy điện rồi. Các nước kể trên sẽ đối mặt với lũ trước, còn thừa quá mới tới nước Việt. Cho nên, cái họa do những con đập dọc theo dòng Mê Kông và các nhánh của nó lên Việt Nam là sự thiếu nước ngọt cho nền nông nghiệp ở miền Tây. Có thể còn có thêm việc nước không còn phù sa như xưa nữa vì các con đập sẽ làm tích tụ phù sa, nước chảy ra đi xuống bị giảm thiểu phù sa, và qua rất nhiều con đập thì đến đồng bằng châu thổ của Việt Nam sẽ không còn gì cả.

Còn cống ngăn mặn, mục đích là để làm thủy lợi cho ngành trồng trọt, tuy nhiên nhiều nhà nghiên cứu nhận thấy lợi ích thì bèo bọt mà cái hại thì nhiều. Nước tù đọng, không có giao lưu với thủy triều của biển, hệ sinh thái sông ngòi chuyển thành hệ sinh thái hồ, thậm chí trở thành ao tù. Giao thương thì không thông vì các con cống này đóng mở cho dân đi ghe tàu ra vào trong thời gian ngắn, tai nạn thuyền bè nhiều, người dân miền sông nước đã cực khổ rồi nay lại càng cực khổ thêm.

Vậy là ở thượng nguồn thì mắc kẹt, nước không chảy nổi; ở hạ nguồn thì tù đọng, nước không thoát được; ở trung nguồn thì cà giựt cà chọt, bình thường thì ngáng trở dòng chảy, lúc thông thì nghĩa là lũ quét dữ dội. Tóm lại, dòng Mê Kông trong hoàn cảnh bây giờ là không thông được.

9. Suy nghĩ riêng về hiện tình của sông Mê Kông hiện nay

Việc chặn đầu nguồn của sông như việc nước Tàu đang làm giống như cướp tài nguyên nước dành cho nước Việt vậy. Nếu như phần nước này đúng thật là của nước Việt thì việc làm của Tàu là sai và những ứng dụng của Tàu khai thác từ phần tích trữ bất chính này sẽ tàng ẩn hiểm họa cho Tàu về sau. Cũng là nói cho cả Lào và Campuchia hay Thái Lan, và cả những người Việt Nam nào đã quyết định đầu tư thủy điện ở Lào.

Song song đó, việc chặn lối thoát của nước ra biển và ngăn biển dâng triều vào như cách mà Việt Nam đang làm giống như chống lại sức mạnh của Thái Bình Dương vậy. Đây là một cuộc chống chọi vô ích, thuở xưa tới nay không một kẻ nào làm nổi việc đó và ở thời đại này (thế kỷ 21) cũng chẳng cần phải làm thế để làm gì.

Thái Bình Dương rất rộng và sâu, tác động của nó đến lục địa Á Âu Phi trước hết là thông qua miền Nam nước Việt. Lục địa này là nơi trú ngụ của rất nhiều nước lớn nhỏ, đa phần dân số thế giới ở chỗ này. Nước biển cứ dâng, thời tiết ngày càng bất thường gây ra nhiều bão lũ và động đất, sạt lở, xói mòn, lại thêm con người ngu muội không chịu sống hài hòa với thiên nhiên mà cứ đòi lấn lướt và khai thác mặc sức, nên áp lực lên những công trình ngăn mặn là cực kỳ lớn. Thực tình mà nói mấy cái cống ghẻ mà nhà nước CHXHCN Việt Nam cho xây không đủ sức để ngăn biển Thái Bình, nó mạnh lắm. Mà quyết định ở chỗ này sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống lục địa, sẽ làm thay đổi cục diện địa lý và chính trị, trước hết là Đông Nam Á, sau là châu Á. Vì thế giới hiện nay đã mang tính toàn cầu hóa, tác động qua lại nên những thay đổi ở cấp châu lục sẽ khiến cả thế giới cùng thay đổi.

Thêm chút:

Sông Mê Kông chảy xéo nối hai đầu cao và thấp nhất địa cầu. Nếu có ai hỏi vùng đất nào kết nối giữa dãy núi cao nhất thế giới, quanh năm tuyết phủ, với vùng biển sâu rộng nhất thế giới, quanh năm nóng ẩm; thì câu trả lời chính là vùng đất mà sông Mê Kông chảy qua, chính là Đông Nam Á. Nếu có ai thấy con sông này đặc biệt và quan trọng không chỉ trong vùng địa chính trị Đông Nam Á mà còn trên thế giới, thì cũng là chuyện thường.

Theo các nhà khoa học thì hệ sinh thái của sông Mê Kông rất đa dạng, cùng với sông Amazon huyền thoại, là hai con sông có đa dạng hệ động thực vật quanh nơi chảy qua nhất trên thế giới.

Dòng chảy của sông Mê Kông không hề chán mà là sự kết hợp vi diệu và độc đáo giữa hai thái cực. Ở vùng thượng, dòng chảy có tính bạo liệt do nhiều thác ghềnh lởm chởm. Ở vùng Trung, dòng chảy lẩn khuất, nhiều suối, mạch ngầm, sông ngòi lớn nhỏ lúc góp nước, lúc tách nước, rất khó truy dấu. Ở vùng hạ, dòng chảy rộng mênh mông hòa chung với cảnh quan kênh rạch chằng chịt không biết đâu mà lần, vừa có vẻ trầm lắng bao la, vừa chất chứa muôn vàn yêu thương hun đúc nuôi sống con dân.

Chuyện về con sông này còn nhiều lắm, nói mỏi miệng cũng chưa hết.

Kênh trực giác – Chương 4 – Đại lục địa Á Âu Phi

(Đặt cái tựa nghe đao to búa lớn vậy chứ không có trình độ bàn sâu, phớt phớt chơi thôi).

***

Kênh trực giác

- - -

Chương 4 - ĐẠI LỤC ĐỊA Á ÂU PHI

Các siêu cường nhậu nhẹt say sưa bí tí rồi ngủ quên mút mùa nên để cho bọn quỷ xanh đỏ nó lộng hành. Sau khi thức dậy và nhìn lại mình trong gương, thấy cái mặt nó xấu đau.

Bây giờ là thế kỷ 21, cách đây hơn năm thế kỷ trước, không biết con linh cẩu nào xúi dại vua Sư Tử đi qua xứ Lúa để dụ người ta tách thửa. Thuở đời nay, hễ lúa thì ưu tiên dồn thửa để cò bay thẳng cánh mới phải, nhưng thời quỷ yêu lộng hành, đảo lộn âm dương, nên mới có cái ngu kiến đó. Đang lúc chưa biết đường hướng thế nào thì có khách tới thăm.

“Chỗ đó sao tối thế” – Sư Tử dè dặt.
“Yên tâm, để tôi soi đèn cho” – Đại Lồng Đèn trấn an.

Vậy mà Sư Tử cũng nghe theo, rồi còn lôi kéo nhiều mãnh thú khác cùng theo với mình, làm loạn ruộng đồng, đánh anh Hai Lúa bên bờ xuống ruộng vì ảnh chống lại quân cướp đất. Anh Hai Lúa bị đánh bầm dập, mềm như trái chuối, máu me bê bết, tay chân xụi lơ, lăn long lóc; nhưng cái đầu vẫn còn tỉnh táo táo, ảnh lẩn mình chờ thời. 

THỜI NGHIỆP QUẬT

Mảng lục địa Á Âu là một mảng lớn, kết nối với mảng Phi tạo thành một đại lục địa rộng lớn nhất trên Trái Đất, đến nay đã chiếm chiếm 5,7 tỷ người, 85% dân số, vừa là quê nhà vừa là thủ phủ và thị trường của rất nhiều nước lớn, thế lực lớn, và nhất là các tôn giáo lớn: Thiên Chúa, Hồi, Hindu,… Trong khi đó Cánh Đồng Lúa là chỗ đầu tiên vừa nhận ánh sáng Mặt Trời vừa nhận hơi ẩm từ Thái Bình Dương, lại đồng thời là chỗ nối liền lục địa (không phải đảo). Lẽ ra một nơi quan trọng và hiểm yếu như vậy thì bậc vương quyền phải biết mà không nên đụng tới, nhưng không, chẳng những đụng mà còn quậy nữa. Bây giờ cái nghiệp đó đã quật hết cả mảng, đi đến đâu cũng thấy chia rẽ. Không có mảng lục địa này, Sư Tử lấy thịt đâu mà ăn? Lồng Đèn biết lấy mỡ đâu mà thắp? Chủ chăn lấy cỏ đâu mà cho Dê, Bò ăn?

Thế rồi họ, với bản tính du mục từ thời tổ tiên truyền lại, đã nhìn qua châu Mỹ với một đôi mắt thèm khát, nhưng ở xứ này cũng đã có chủ: Đại Bàng.

Giống Đại Bàng bay trên bầu trời châu Mỹ, nó hay tìm thức ăn bằng những loài nhỏ bé lạc đàn chạy lung tung ở phía dưới. Nay quỷ của đại lục địa kéo qua mở nhà nuôi, gồm thâu mồi của Đại Bàng vào trong trại. Bị cạnh tranh lại còn ở trong cảnh "mãnh đại bàng nan địch quần hồ" nên nó chấp nhận chia phần nhưng trong lòng luôn mưu tính mai phục gài hàng lũ kia để loại bỏ đối thủ. Không hiểu người không thể thắng người, Đại Bàng cất công qua tận Á Phi Âu săn mồi.

Vào thời nghiệp quật, bọn quỷ xanh đỏ chuyển trụ sở, dời đô sang châu Mỹ vì nhà ở lục địa Á Phi Âu bị rung lắc dữ dội. Chuyện tranh ăn là không thể không xảy ra. Bọn này than trách thời loạn làm cho chuồng trại loạn đả, đi đến đâu cũng bị cái loạn kéo tới, nhưng nào biết đâu chính chúng là cái loạn. Làm sao trốn chạy khỏi bản thân mình được?

Nồi lẩu đã cạn, những gì thừa lại là cặn bã và xương xẩu, là mâm tiệc tàn cho chó ăn ké thôi, mà cũng phải loại chó ghẻ, chứ chó cưng đã được cho ăn từ trước.

Thời nghiệp quật cũng là thời đá bát, dành cho bọn quỷ yêu đáng lởm nhất, làm quỷ nhưng một chút tư duy cũng không có, hễ ăn xong là đá bể đồ đựng, chửi kẻ cho mình ăn. Sân khấu thế cuộc đến tuồng diễn của bọn ngu si, mạt hạng, điên loạn và đạo đức giả nhất của mọi loại quỷ. Trong khi nhìn cảnh bọn ghẻ lở tranh nhau những đống cứt, bãi ói và xương xẩu mà bọn quỷ đầu sỏ đã để lại, thì phía xa xa là cảnh tượng đau lòng: lũ đầu sỏ xỏ cánh, buộc cổ con Đại Bàng, cưỡi nó bay tiến về bầu trời phía Tây. Đại Bàng đã sa bẫy.

Thiên bất dung gian

Đại Bàng đang chở bọn quỷ đầu sỏ sang trời Tây định đô mới thì nửa đường gãy gánh vì bị....... hạ đường huyết.

Trước khi bay lên, Sư Tử có lỡ làm cái giọng trịch thượng với lũ ghẻ lở kia nên bây giờ lúng túng nghĩ cách nói gỡ: “Thời đại bây giờ không còn vương quyền nữa, mọi người đều bình đẳng”. Nhưng mà trên đầu Sư Tử vẫn còn đội vương miện, kêu gỡ xuống vẫn không chịu. Đến lượt Đại Lồng, với ngọn lửa chỉ còn leo lét và cái lồng bị móp tứ phía nói: “Văn minh Đại Lồng chiếu sáng bốn phương”.

May mắn hơn, ông chủ chăn cưỡi được con Đại Bàng khỏe nhất nên đã vượt Đại Tây Dương thành công, nhưng đáp nhầm chỗ. Cũng tại ăn nhiều thịt quá nên biến thành cái bị thịt, mập tù lú không bay lên núi nổi, vừa gặp bờ biển là rớt rồi, không chết đã là may. Nhưng ta nói, cá sấu ở đâu mà quá trời quá đất, chúng nó cắn mất cái đít. Không có đít làm sao ngồi được mà đòi cưỡi Đại Bàng?

Biết kiếm ăn ở đâu nữa bây giờ, chốn cũ đã phá tan tành, chỗ mới không làm chủ được. Cú chót này toàn đồ thối, thật là ê chề, không ngờ có ngày phải tẩm ướp, rồi chế biến đủ kiểu cho nó bớt thối để mà ăn.

Vốn dĩ lộc không phải của mình thì không nên cướp, vì cảnh tượng đứt gãy hay sụp đổ đã giăng mắc sẵn rồi. Cứ cái kiểu nghe phong phanh ở đây tốt, ở kia ngon rồi kéo đến, lòng tin rằng mình có phần nên thỏa sức cướp đoạt, thì chỉ có tai họa là chắc ăn nhất thôi. Nhưng ai? Kẻ nào đã phao mấy cái tin đó?

Tôn giáo trên nước Việt - p3 - Cách dở để chơi

Phần 3

CÁCH DỞ ĐỂ CHƠI

Cách thứ nhất: Sắc tướng

Tôn giáo lẽ ra phải là chỗ u ẩn, dạt dào cảm xúc để con người ta tìm về tịnh dưỡng tâm hồn. Đáng tiếc, chuyện này ngày càng mờ nhạt, con người ngày nay đang sống trong một bầu không khí duy vật chất nặng nề, và bầu không khí tâm linh cũng thiên về cơ cấu vật chất, thể hiện ra đền chùa miếu điện, tượng cốt, quần áo, trang trí, phẩm trật, và dĩ nhiên là không thể thiếu tiền bạc được. Nói chung, những gì thuộc về phần sắc tướng của thế gian thì đều thấy dày đặc trong bầu không khí hành đạo ở các tôn giáo ngày nay. Trước khi trách cứ những người như tôi nghĩ không tốt về các tổ chức tôn giáo thì hãy nhìn lại các tổ chức tôn giáo xem việc tôi nói họ đang theo sắc tướng có sai gì không? Dẫu biết rằng cơ sở vật chất thờ tự là điều chấp nhận được nhưng việc bước chân vào một chỗ mà người ta vẫn trông đợi sẽ tìm thấy sự yên tịnh trong tâm hồn lẫn cảnh vật, một nơi lẽ ra phải hướng con người đến chỗ siêu linh, thì lại bắt gặp những cảnh tượng chẳng hơn gì chốn thị tứ, vẫn là một chữ “tiền” mà thôi.

Tại sao những người có đạo, dù là đạo gì đi nữa, lại dễ dàng ngả theo chiều hướng nghịch với hướng cao siêu hướng thượng của đạo như vậy? Theo tôi vì hai lẽ: ban đầu là họ lầm lẫn, sau khi vào rồi thì họ quá yếu để đi ra, còn tiếp tục thì phải bị cuốn vào vòng xoáy hình thức giả tạo và tiền bạc. Khi một người được tiếp cận để dẫn dắt vào đạo, liệu họ có được nói cho biết rằng sau này họ sẽ phải cúng tiền, càng ngày càng nhiều tiền, mà đôi khi sẽ làm họ mệt mỏi hay không? Liệu họ có được nói cho biết những phán xét, so sánh, chỉ trích đổ lên mình từ chính những đồng đạo mà họ đã từng nghĩ là một người từ bi, bao dung và đạo đức không?

Bầu không khí sắc tướng đang bủa vây và tràn ngập trong khắp nơi chốn của các tổ chức tôn giáo. Nó biểu diện ở nhiều dạng: có dạng tiền và vật chất các thứ, có dạng về danh và phẩm trật, có dạng về quyền lực ngấm ngầm đan xen với chính trị. Các tín đồ sẽ lần lượt bước qua các cấp độ, ban đầu họ sẽ tốn tiền, nhiều tiền, đổ công sức và nước bọt ra cho tổ chức của mình; nếu họ vẫn còn sức và có thể phát triển thêm, họ sẽ được lên mức cao hơn, lúc này họ sẽ phải tiếp tục vận dụng trí não của mình để cống hiến cho tổ chức tôn giáo sao cho tổ chức được vững bền, và được thưởng bằng phẩm vị. Có nhiều người sẽ bảo những phẩm trật đó chỉ là hư danh mà thôi. Vâng, người ta cứ nói thế, nhưng cũng chính người ta đeo đuổi theo nó. Cái danh hư ảo thì ai cũng chê bai được, nhưng khước từ thì khó lắm thay. Và trên bước đường leo cao trong những bậc thang tôn giáo, một người có thực lực ban đầu sẽ còn lại gì và đã gây ra thêm những gì, cũng như đã đánh đổi những gì; để mà khi leo lên thật cao, đến tận những nơi quyền lực nhất, thì họ lại quyết định tiếp tục nuôi dưỡng cái cơ chế sắc tướng đó chứ không dám đánh đổ đi để giúp đời giải thoát khỏi một vòng xoáy thần quyền danh lợi nguy hiểm, hoặc chí ít là giúp những đồng đạo nhỏ bé đáng thương ngây thơ vẫn còn đương chật vật xoay sở để cúng và dâng hiến gần như hết máu của mình cho tổ chức ở phía dưới kia?

Cách chơi rất dễ: xây, xây nữa, xây mãi; dựng, dựng nữa, dựng mãi; cúng, cúng nữa, cúng mãi; hiến, hiến nữa, hiến mãi. Sau bộn bề lo toan ngoài đời, con người những tưởng tìm được chỗ nghỉ ngơi nơi tôn giáo, nào ngờ khi bước vào, đập vào mắt họ trước hết vẫn là những thùng quyên góp.

Tại sao cách chơi này, nghe xong, một người có trí tuệ bình thường cũng đủ để nhận thấy nó không lành mạnh, và không thể nào là chính đạo của những bậc thầy đại giác ngộ của nhân loại, đầy lòng từ bi đã sống vào ngày xưa như Đức Thích Ca, Đức Jesus, Đức Lão,… đã chỉ dạy; nhưng lại mang đến sự thành công theo cái nghĩa là có nhiều người hưởng ứng như ngày nay? Tại sao? Tại sao nghe qua khá dễ thấy cách này không lành mạnh, không thể nào là chính đạo được lại nhiều người nghe theo đến vậy? Câu hỏi này, tôi vẫn đang tìm câu trả lời. Hoặc có thể tôi đã có câu trả lời nhưng không dám trả lời thì đúng hơn. Không có sự thật nào không cay đắng. Vì cay và đắng là những tính chất thuộc bản chất tự nhiên của mọi sự thật; nhưng sự thật còn có cả mặn, ngọt, chua nữa. Nói tóm lại, sự thật thì có đầy đủ ngũ vị thưa các bạn. Có chăng chúng ta đã ăn ngọt nơi chót lưỡi đầu môi rồi thì cũng đến lúc cảm nhận vị đắng nơi cuống họng vậy.

Cách thứ hai: Giả vô vi

Dường như muốn gom hết của cải của bá tánh, từ hạng người hời hợt, suy nghĩ giản đơn và dễ bị sắc tướng dụ dỗ, cho đến cả những người có trình độ và khó bị dẫn dắt theo vật chất; các tôn giáo vẫn có những con đường cao siêu hơn là chùa lớn tượng to. Nhưng mục đích tối hậu vẫn là hiến, hiến nữa, hiến mãi. Nếu bạn không bị thu hút bởi những thứ hữu hình có thể đong đo đếm được thì có thể bạn sẽ bị thu hút bởi những thứ nghe có vẻ cao siêu như là “không tức thị sắc, sắc tức thị không, sắc sắc không không, không không sắc sắc” chăng? Nếu thế thì vẫn có cách chơi bạn, xin lỗi, cách để bạn chơi, nghĩa là bạn vẫn không cần phải đứng ngoài, có cách để bạn dâng hiến những gì mình có mà vẫn cảm thấy thoải mái. Tôi gọi đây là “giả vô vi” vì bề ngoài nhìn có vẻ vô vi, nhưng bên trong vẫn tàng chứa một mục đích hay một dục vọng. Cách này rất là cao cường, hiện tôi vẫn còn phải nghiên cứu thêm trước khi nói nhiều với quý bạn về nó. Nhưng một cái gì đó mơ hồ trong mớ hiểu biết ít ỏi của tôi về cách này khiến tôi thấy mang máng cái ẩn ý về một dục vọng, một cái dục vọng muốn mang hết tất cả mọi người vào chung một mối. Bạn theo sắc tướng cũng được, bạn thích vô vi chán ghét sắc tướng cũng được, dù ngõ nào, tổ chức cũng tổ chức được cho bạn, dù ngõ nào bạn cũng có thể hiến dâng.